Ιδεολογήματα μετά την κατάρρευση του κοινωνικού συμβολαίου

Τ
ο ξέσπασμα της κρίσης στην Ελλάδα έφερε στην επιφάνεια το κενό που κυριαρχούσε εδώ και χρόνια στην ελληνική κοινωνία (αλλά και γενικότερα στη Δύση). Ένα κενό, το οποίο κρυβόταν κάτω από το χαλί της καταναλωτικής μακα(β)ριότητας και των ξέφρενων ρυθμών της φασαριόζικης μητροπολιτικής διασκέδασης. Μιλάμε για μια εποχή όπου η Ελλάδα βιώνει το εκσυγχρονιστικό της όραμα, ενώ ταυτόχρονα ο καταναλωτικός τρόπος ζωής, η απάθεια (και ως έλλειψη πάθους), ο κυνισμός, η πολιτική ανευθυνότητα και το φαντασιακό της κοινωνικής ανόδου γίνονται άτυπο ευαγγέλιο της μεσαίας τάξης. Σε πολιτικό επίπεδο έχουμε τα τέσσερα πέμπτα (και ενίοτε τα πέντε έκτα) του πληθυσμού να αυτο-τοποθετούνται στο χώρο 

του «πολιτικού κέντρου», ενώ το κυρίαρχο ιδεολόγημα του «τέλους της ιστορίας» (το οποίο υπήρχε ως διάχυτη αντίληψη πολύ πριν το διατυπώσει ο Φουκουγιάμα), ερχόταν για να επισφραγίσει την ακόρεστη ύβρη που κυριάρχησε στην κοινωνική και πολιτική ζωή και ταυτότητα, τόσο της Ελλάδας, όσο και του υπόλοιπου δυτικού κόσμου.
Η κρίση έθεσε σε δοκιμασία τη νέα αυτή κοινωνική συναίνεση και όρισε ένα νέο περιβάλλον, μέσα στο οποίο κρινόταν αναγκαίο να επαναδιαπραγματευθούμε τους όρους οργάνωσης της κοινωνικής ζωής. Όπως ήταν αναμενόμενο, όμως, μέσα στο πλαίσιο της τηλεοπτικής μας κουλτούρας και της πολιτικάντικης αντιπαράθεσης, η συζήτηση αυτή παρέμεινε σε ένα απελπιστικά χαμηλό επίπεδο, σε ένα πλαίσιο γεμάτο με κλισέ, που ξεκινούν από τις μεταφυσικές αξιώσεις περί της «αθωότητας του λαού» και της «απληστίας των ελίτ», μέχρι το αφόρητο αυτομαστίγωμα («Μαζί τα φάγαμε») των «φιλελεύθερων αναλυτών». Πάνω σε αυτά τα υπεραπλουστευτικά (και ύπουλα) ιδεολογήματα θα ήθελα να κάνω κάποιες παρατηρήσεις στη συνέχεια.
Το ιδεολόγημα του «αθώου λαού»: Η απαράδεκτη και αντιδημοκρατική υπογραφή του Μνημονίου από την ελληνική πολιτική τάξη υπήρξε αφετηρία για τη διάδοση ενός λαϊκίστικου και συνωμοσιολογικού λόγου. Σύμφωνα με αυτόν τον λόγο ο ελληνικός λαός είναι άμοιρος ευθυνών και οι μοναδικές υπεύθυνες για την κατάσταση στην οποία περιέρχεται είναι οι διακρατικές ελίτ σε συνεργασία με μερικούς «εθνοπροδότες», που «πούλησαν την πατρίδα». Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί τόσο η χρηματιστηριακή ελίτ, όσο και «θεσμοί» όπως το χρέος των εθνικών οικονομιών είναι γνωστός και έχει αναλυθεί πολλές φορές. Το ζήτημα όμως που ανακύπτει εδώ αφορά τις αντιλήψεις που θέλουν την ιστορία να κυλά με βάση τις επιλογές μιας μικρής ομάδας ανθρώπων, η οποία κατέχει την πλήρη εξουσία και την ικανότητα επιβολής της, ενώ από την άλλη ο «φτωχός λαός» γίνεται έρμαιο στα χέρια τους. Μια λογική που προσεγγίζει τις θεωρίες συνωμοσίας, οι οποίες είναι ευρέως διαδεδομένες στη χώρα μας (σύμφωνα με έρευνα το 33% των συμπολιτών μας πιστεύει ότι… «μας ψεκάζουν») και που είναι από τις βασικότερες άμυνες των κοινωνιών ούτως ώστε να αποφύγουν την ευθύνη και την αυτοκριτική που τους αναλογεί.
Η οπτική αυτή καταρρέει, όταν σκεφτούμε τι συμβαίνει εδώ και τέσσερα χρόνια στην Ελλάδα του Μνημονίου. Οι απολυταρχικές και βάρβαρες τακτικές όλων (ανεξαιρέτως) των κυβερνήσεων, αντί να δημιουργήσουν κινήματα αλληλεγγύης, έχουν πυροδοτήσει το διάχυτο μίσος, τη ανθρωποφαγική λογική του «όλοι εναντίον όλων», τον κοινωνικό αυτοματισμό και (για να μην ξεχνιόμαστε) τη νεκρανάσταση της νεοναζιστικής βαρβαρότητας. Υπάρχουν αγώνες και κινήματα, αλλά πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, υπήρξαν αναιμικά, περιθωριακά και λοιδορήθηκαν, όχι μόνο από τους διάφορους δημοσιολόγους και τρομολάγνους των ΜΜΕ, αλλά και από μεγάλα τμήματα του πληθυσμού (προφανώς εξαπατημένα από τις «κακές ελίτ» ή και «ψεκασμένα»). Το να αποδίδουμε τα πάντα στους «ξένους», τους «αμερικάνους» και την Ευρωπαϊκή Ένωση μας οδηγεί στο να λησμονούμε τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι αντιλήψεις και οι ανταγωνισμοί στο εσωτερικό της ίδιας της κοινωνίας. Είναι λογικό για τα κόμματα που θέλουν να ανέλθουν στην εξουσία να προσπαθούν να προωθηθούν ως προστάτες ενός «λαού» ενιαίου, καθαρού και αθώου, ούτως ώστε να διασφαλίσουν την ηγεμονική θέση την οποία διεκδικούν, αλλά δυστυχώς για την ανέμελη τους αντίληψη οι κοινωνίες είναι πάντα οι ίδιες που δημιουργούν, ενσωματώνουν και αναπαράγουν τα κυρίαρχα στερεότυπα και τις άρχουσες αξίες. Είναι οι ίδιες οι κοινωνίες που υπό το φόβο της ανάληψης πολιτικής ευθύνης, αναθέτουν τις αποφάσεις στο γελοίο πολιτικό προσωπικό και στις κοινοβουλευτικές ολιγαρχίες. Αν δεν αναγνωρίζουμε στους ανθρώπους την ευθύνη για τις ίδιες τους τις πράξεις και τις επιλογές, καμιά πολιτική κουβέντα δεν γίνεται να υπάρξει.
Τα ιδεολογήματα των «αντιλαϊκιστών»: Εδώ έχουμε φαινομενικά τον αντίλογο στην παραπάνω τάση. Ήδη λίγο πριν το ξέσπασμα της κρίσης, τα μεγάλα αστικά ΜΜΕ, καθώς και κάποια «εναλλακτικά μέσα», όπως τα free-press και ορισμένες ιστοσελίδες γνώμης (χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σάιτ protagon.gr) προωθούσαν τις αξίες του πολιτικού κέντρου στιγματίζοντας όλες τις πολιτικές τάσεις που τις αντιστρατεύονταν ως λαϊκισμό. Μέσα στα πλαίσια αυτής της ιδιόμορφης «κοινωνιολογικής» ανάλυσης όλα τα φαινόμενα δυσαρμονίας που παρατηρούνται στην ελληνική καθημερινότητα (από το παράνομο παρκάρισμα μέχρι την «τεμπελιά των δημοσίων υπαλλήλων» και τη φοροδιαφυγή, από τη βία ορισμένων διαδηλώσεων μέχρι το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους) αποτελούν μέρος της «προβληματικής και οπισθοδρομικής νεοελληνικής κουλτούρας». Το σχήμα αυτό που βρήκε τη συμβολική του έκφραση στο συνθηματικό «Μαζί τα φάγαμε», έγινε κεντρική πολιτική ατζέντα των μνημονιακών κυβερνήσεων και των μεγάλων αστικών εφημερίδων με τη στήριξη ορισμένων ακαδημαϊκών και διανοουμένων και στοχοποίησε τον «λαϊκισμό» ως τη βασικότερη πηγή της ελληνικής «κακοδαιμονίας» και ως τον σημαντικότερο εχθρό για το μέλλον.
Μέσα σε αυτά τα απλουστευτικά πλαίσια το μόνο που έχουν να προτείνουν οι «αντιλαϊκιστές» αναλυτές είναι να πειθαρχήσουμε στις κυβερνητικές πολιτικές, να διατηρούμε την ψυχραιμία μας, ενώ δε λείπουν και οι (τουλάχιστον γελοίες) επικλήσεις στη νομιμότητα και (σε πιο βαριές περιπτώσεις) στη δημοκρατία. Βέβαια όταν στην Ελλάδα του 2013 μιλάς για νομιμότητα πρέπει να θυμάσαι ότι μιλάς για μια νομιμότητα που επιβάλλεται με διατάγματα, περικλείοντας όλο το στρατιωτικό και υγειονομικό πλαίσιο της ναζιστικής αντίληψης (διαπόμπευση οροθετικών ιερόδουλων, βασανιστήρια πολιτικών αντιφρονούντων, άγρια καταστολή των διαδηλώσεων, επιστρατεύσεις απεργών, στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών). Ο φασισμός ούτως ή άλλως δεν είναι απλά ένα ακραίο κόμμα, αλλά μια ευρύτερη πολιτική αντίληψη και μια διάχυτη κοινωνική συμπεριφορά. Προσπαθούν οι «αντιλαϊκιστές», που κατά βάθος είναι οι χοιρ(ιν)ότεροι λαϊκιστές, να νεκραναστήσουν το πολιτικό «κέντρο», την ιδεολογία της ανάπτυξης και της προόδου πλέκοντας άχρωμα εγκώμια στην αστική δημοκρατία, σε μια εποχή, όμως, που όλα αυτά έχουν γδυθεί από κάθε νόημα. Στην εποχή που ολόκληρος ο πλανήτης ζει τη θλιβερή απόληξη όλων αυτών. Αυτές οι φασίζουσες λογικές σε φιλική συσκευασία είναι μια ακριβής έκφραση του κυνισμού στον οποίο ασκείται ολόκληρη η ελληνική κοινωνία απέναντι στη δυστυχία των άλλων. Γιατί όταν ένας άνθρωπος βλέπει ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης ή έναν άνθρωπο να τρώει από τα σκουπίδια και διαλέγει να ασχοληθεί με την αγένεια των συνδικαλιστών, με συγχωρείτε αλλά μου θυμίζει τις προπαγανδιστικές χιτλερικές εφημερίδες.
Στις σχολικές εκθέσεις συνηθίζουμε να λέμε ότι «η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση». Στην περίπτωσή μας (και στις περισσότερες περιπτώσεις), όμως, η αλήθεια δε βρίσκεται στη μέση αλλά πέρα και έξω από αυτές τις λογικές, που υποβιβάζουν τον πολιτικό διάλογο και βάζουν την κοινωνική ανάλυση στο κρεβάτι του Προκρούστη. Μέσα στην κενότητα και την ασημαντότητα που τυλίγει τις ζωές μας τίποτα δε βαραίνει πιο πολύ από την ανάγκη για ανανοηματοδότηση των ζωών μας, όχι με τα κούφια και ξεπερασμένα ιδεολογήματα του αραχνιασμένου παρελθόντος, ούτε με τα τεχνοκρατικά ευαγγέλια των «αντιλαϊκιστών», αλλά με νέα νοήματα που θα δίνουν περιεχόμενο στην ύπαρξη μας τόσο την ατομική, όσο και τη συλλογική. Να μην περιμένουμε απλώς να ζήσουμε ήρεμα και τακτοποιημένα, αλλά να διεκδικήσουμε ζωές «άξιες να βιωθούν», που έλεγε και ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Και αυτό μόνο η συλλογική και αυτοοργανωμένη δράση μπορεί να μας το εξασφαλίσει. Κανένας ηγέτης και κανένα κόμμα.
Και καθώς τον φετινό Δεκέμβρη κλείνουμε πέντε χρόνια από την εξέγερση του Δεκεμβρίου του 2008, που αμφισβήτησε όσο τίποτα άλλο μέχρι τότε την μικροαστική συναίνεση (και γι’ αυτό λοιδορήθηκε), θα ήθελα να κλείσω με ένα γκράφιτι από εκείνες τις ημέρες που μας δίνει ανάγλυφα την ομορφιά του να δημιουργείς τη ζωή σου και όχι να την αφήνεις να περνά:

Σ’ αυτήν την πόλη που σαν σκλάβοι χτίσαμε, απόψε ζούμε!

Ο Μιχάλης Κούλουθρος είναι φοιτητής του τμήματος Φιλολογίας
του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών
Αποφοίτησε από τα Εκπαιδευτήρια Βασιλειάδη το 2012

Μοιραστείτε το

Εκτύπωση Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

Επικοινωνήστε μαζί μας

Εκπαιδευτήρια Βασιλειάδη
12χλμ Θεσ/νίκης - Μουδανιών
Τ.Θ.: 60408, 57001 Θέρμη
Θεσσαλονίκη
T: +30 2310 475958-9
F: +30 2310 489002
E: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Εγγραφή στις Ενημερώσεις

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό δελτίο των Εκπαιδευτηρίων Βασιλειάδη

Blogs Καθηγητών

 

 

 

 

 

 

 

 



 

Ο Καιρός

Κυρίως Νεφελώδης

7°C

Θέρμη

Κυρίως Νεφελώδης

Υγρασία: 87%

Άνεμος: 6.44 km/h

  • 16 Ιαν 2018

    Rain 10°C 4°C

  • 17 Ιαν 2018

    Νέφη ανα διαστήματα 13°C 2°C